حسن حسن زاده آملى

441

هزار و يك كلمه (فارسى)

دو زاويه - د ح ه ، د ا و - با هم مساوىاند و زاويه - د ا و - زاويه مركزى سطح فلك اعلى است ، و خط - ا د ، ا و - هر يك نصف قطر آن ، پس قوس مقدّر زاويه اختلاف منظر قوس - د و - خواهد بود ؛ لذا فرموده‌اند : زاويه اختلاف منظر زاويه‌اى است در مركز عالم ، إلخ . چغمينى در الملخّص فى الهيئة اختلاف منظر را چنين تعريف كرده است : اختلاف المنظر قوس من دائرة الارتفاع ما بين موقعي الخطّين المارّين بمركز الكوكب المنتهيين إلى فلك البروج الخارج أحدهما من مركز العالم ، و الآخر من منظر الإبصار أعني سطح الأرض عند الناظر . اين تعريف وى چنان كه ظاهر است ناظر به دو خط - ب ه ، ا د - و قوس - د ه - در ش 15 است كه ايراد بر آن گفته آمد ؛ لذا قاضىزاده رومى در شرح آن بروجه اعتراض بر تعريف مذكور گفته است : « و التحقيق أنّه قوس من دائرة الارتفاع . . . » كه در بالا نقل كرده‌ايم . و اگر چغمينى به جاى قوس اختلاف منظر زاويه اختلاف منظر را عنوان مىكرد و مىگفت : آن زاويه‌اى است كه از تقاطع آن دو خط مذكور در مركز كوكب حادث مىشود ، اعتراضى به دو روى نمىآورد ، زيرا چنان كه دانسته‌ايم آن زاويه كه در مركز كوكب حادث مىشود مساوى با آن زاويه‌اى است كه در مركز ارض حادث مىشود ، كه دو زاويهء متناظرند . فائده : در درس هفتم دروس معرفت و قبله بلكه در دروس ديگر آن ، و همچنين در رساله ظل كه از جمله رسائل يازده رسالهء مطبوع است برخى از مطالب پيرامون جيب و ظل گفته آمد ، در موارد ياد شده كلمات بيرونى را در واژه جيب نقل كرده‌ايم ، و از كلماتش چنين استفاده مىشود كه جيب مخفّف جيبارد لفظ هندى است . در غزلى گفته‌ام : اى سرو چارده سال قدّ كمان ببايد * وقت سفر بگيرد جيبارد عصا را تمرين : فارسى هيئت علاء الدين ملا على قوشچى از كتب درسى حوزه‌هاى علميه بوده است و نگارنده در محضر اعلاى استاد علامه شعرانى - رفع الله المتعالى درجاته نخست فارسى هيئت قوشچى را خوانده است ؛ و بعد از آن